Consequent zijn in opvoeden: waarom, hoe en wanneer?

'Kinderen testen voortdurend de grenzen', vertelt Marlies. 'Dat is heel normaal en onderdeel van hun ontwikkeling. Ze willen weten waar ze aan toe zijn. Als je steeds andere regels hanteert, worden kinderen onzeker en kunnen ze zelfs meer gaan testen.' 

Waarom is consequent opvoeden belangrijk? 

Consequent zijn geeft kinderen houvast en voorspelbaarheid. 'Als een kind weet wat er gebeurt wanneer hij zich op een bepaalde manier gedraagt, voelt hij zich veiliger', legt Marlies uit. 'Hij kan beter inschatten wat de gevolgen zijn van zijn gedrag.' 

Ook helpt consequent opvoeden bij het leren van sociale regels. Kinderen ontdekken dat bepaald gedrag altijd bepaalde reacties oproept. Dit helpt hen later in contact met anderen. Daarnaast voorkomt consequentie veel discussies. 'Als een kind weet dat de regel altijd geldt, hoeft hij niet elke keer opnieuw te onderhandelen', vertelt Marlies. Dit scheelt stress voor zowel ouder als kind. 

Hoe begin je met meer consequent zijn? 

Voordat je kijkt naar hoe je meer consequent kunt zijn, is het goed om even uit te zoomen. Hoe kenmerkt het contact tussen jou en je kind zich doorgaans? Een veilige, warme en positieve relatie vormt de basis. Duidelijke regels werken vaak beter als je kind zich verbonden voelt met jou. Daarna kun je kijken welke regels en afspraken voor jou belangrijk zijn. Zorg dat je kind precies weet wat je van hem verwacht. 'Praat over de regels als je kind rustig is, niet midden in een conflict', adviseert Marlies. 

‘Het is ook belangrijk dat beide ouders dezelfde regels gebruiken. Bespreek samen welke regels jullie belangrijk vinden en kies er een paar uit. Reageer op dezelfde manier als je kind zich niet aan deze afspraken houdt. Zo is voor je kind duidelijk wat de regels zijn en wat jullie verwachten.’ 

Wat als het stellen van regels niet lukt? 

Alle kinderen testen grenzen, dat hoort bij hun ontwikkeling. 'Je kind doet dit niet om je te pesten', legt Marlies uit. 'Hij wil gewoon weten of de regel echt altijd geldt. Ook kan het zijn dat je kind niet meteen de regelt begrijpt.' Blijf kalm als je kind de grenzen opzoekt. Herhaal de regel en leg uit waarom deze er is. Kinderen accepteren grenzen vaak beter wanneer ze zich gezien, gehoord en begrepen voelen. Je kind hoeft het niet altijd met je eens te zijn, maar het helpt als het merkt dat je begrijpt hoe het zich voelt. Consequent zijn werkt daarom het best als duidelijke regels samengaan met een warm en positief contact. 

Soms lijkt het alsof je kind expres moeilijk doet. 'Probeer te begrijpen wat er achter het gedrag zit', adviseert Marlies. 'Is hij moe, hongerig, gespannen of heeft hij behoefte aan wat extra aandacht van jou? Dan kun je daarop inspelen zonder de regel los te laten.' 

De valkuilen van consequent opvoeden 

Een veel voorkomende valkuil is heel erg vasthouden aan regels, ook als de situatie daarom vraagt. 'Consequent zijn betekent niet dat je nooit kunt meebewegen', zegt Marlies. 'Als je kind ziek is, kun je soepeler zijn met de bedtijd. Leg wel uit waarom het deze keer anders is.' 

Een andere valkuil is te veel regels tegelijk invoeren. Dit maakt het voor jezelf moeilijk om alles vol te houden. Begin klein en bouw langzaam op. Ook belangrijk: zorg goed voor jezelf. 'Als je moe of gestrest bent, is het moeilijker om consequent te blijven', vertelt Marlies. 'Vraag hulp als het even niet meer gaat.' 

Praktische tips voor meer consequentie 

Probeer te begrijpen waarom het je kind niet lukt om zich aan een regel te houden. Door aandacht te hebben voor de gevoelens of behoeften achter het gedrag, voelt je kind zich gezien en begrepen. Dat maakt het vaak makkelijker om grenzen te accepteren, terwijl jij toch consequent blijft. 

• Maak afspraken zichtbaar. Hang bijvoorbeeld een poster op met de belangrijkste regels, zodat iedereen ze kan zien. 

• Houd je aan je woord. Beloof alleen dingen die je ook waar kunt maken en toon begrip. Bijvoorbeeld: ‘Ik zie dat je boos bent omdat je nog wilt doorspelen. Dat is niet leuk, toch gaan we nu eten.’ 

• Maak iedere dag bewust tijd voor positieve momenten samen. Let niet alleen op wat fout gaat, maar complimenteer je kind bij de dingen die goed gaan. 

• Blijf rustig bij weerstand. Kinderen kunnen niet meteen de regels opvolgen. Blijf rustig en blijf je aan de regel houden. Werkt de regel niet? Blijf dan nieuwsgierig en kijk naar wat voor jouw kind werkt. 

Wanneer lukt consequent opvoeden niet? 

Het komt voor dat consequent opvoeden moeilijk lukt. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Misschien zijn de regels te onduidelijk of te moeilijk voor je kind. Het kan ook zijn dat er thuis veel stress is. 'Soms hebben kinderen extra ondersteuning nodig', legt Marlies uit. 'Kinderen met een ontwikkelingsachterstand of gedragsproblemen hebben vaak aangepaste regels nodig. Schaam je niet om hulp te vragen als je er niet uitkomt.' Ook is het normaal dat je soms toegeeft aan je kind. 'Niemand is perfect', zegt Marlies. 'Het gaat erom dat je de meeste tijd consequent bent. Leg uit aan je kind als je een uitzondering maakt en waarom.' 

Consequent zijn met verschillende soorten reacties van kinderen 

Elk kind heeft een eigen karakter. Sommige kinderen accepteren regels snel, andere hebben meer tijd nodig. 'Pas je aanpak aan bij het karakter van je kind', adviseert Marlies. Bij gevoelige kinderen helpt het om rustig en begripvol te blijven. Kinderen die snel boos worden, hebben soms meer tijd nodig om te kalmeren voordat je over de regel praat. 

Hulp krijgen bij opvoedvragen 

Consequent opvoeden leer je niet in één dag. Het vraagt oefening en geduld. Veel ouders hebben hier vragen over en dat is heel begrijpelijk. Praat met andere ouders over hoe zij bepaalde situaties aanpakken. Ook kun je terecht bij het CJG voor advies of cursussen over opvoeden. Vergeet niet dat opvoeden voor iedereen anders is. Wat voor het ene gezin werkt, hoeft niet te passen bij een ander gezin. Het gaat erom dat je een manier vindt die bij jullie past.

Meer informatie? 

Heb je vragen over consequent opvoeden of loop je vast bij het stellen van grenzen? Neem gerust contact met ons op. Onze professionals denken graag met je mee.